Armia terakotowa

ImageNiedaleko Xi?anu mieszczą się największe, najciekawsze atrakcje turystyczne prowincji Shaanxi, a wśród nich jest - uważana za jeden z najważniejszych i najoryginalniejszych zabytków w skali światowej - Armia Terakotowa. W tej części prowincji w odległych czasach mieściły się stolice dwóch pierwszych dynastii Cesarstwa Chińskiego.

O wyborze tego miejsca decydowało naturalne obronne ukształtowanie terenu pomiędzy Rzeką Żółtą (Huang), a górami Qinling. Pierwszą dynastią była dynastia Qin panująca w okresie 221 do 207 roku p.n.e., a po jej upadku władzę przejęła Zachodnia Dynastia Han (206 r p.n.e. - 9 r n.e.). Losy dynastii można poznać dzięki wykopaliskom archeologicznym.

ImageW 1974 roku rolnicy kopiący studnię natrafili na fragmenty posągów żołnierzy armii terakotowej. Fakt ten został uznany za największe wydarzenie archeologiczne XX wieku. Odkryte zostały liczące ponad dwa tysiące lat figury terakotowej armii. W pierwszym pokładzie znalezisk archeologicznych wykonanych na głębokości 3 - 7 metrów w korytarzach szerokich na trzy metry, oddzielonych specjalnie wybudowanymi ścianami znaleziono sześć tysięcy żołnierzy terakotowych zwróconych na wschód w szyku wojennym. Część z nich stanowią wojownicy na koniach, łucznicy, kusznicy, żołnierze piechoty trzymający miecze, piki czy inny sprzęt bojowy. Uzbrojenie żołnierzy czy zbroje były w dużej części oryginalne, takie jak używane przez prawdziwych żołnierzy epoki. Całość uzupełnia kawalkada 35 koni ciągnących wyrzeźbione w drewnie rydwany.

W drugim pokładzie znalezisk pochodzącym z roku 1976 znaleziono około tysiąca posągów, a w trzecim blisko 70 figur terakotowych. Każda znaleziona figura jest inna. Zarówno twarze, budowa ciała czy uzbrojenie terakotowych żołnierzy zostało wykonane bardzo precyzyjnie. Poszczególni żołnierze różnią się rysami i wyrazem twarzy, budową ciała, postawą a nawet napięciem mięśni. Najprawdopodobniej rzeźbiarze korzystali przy pracy z modeli, którymi byli towarzyszący im robotnicy, a może są to również ich postacie. Wszystkie postacie były kiedyś kolorowo pomalowane farbami, które niestety w warunkach dużej wilgotności ulegają szybkiemu rozkładowi. Części wydobytych figur zaraz po znalezieniu była pokryta kolorami, które jednak zaraz po wyciągnięciu na powietrze zanikły.

Obecnie w Muzeum Armii Terakotowej w trzech ogromnych pawilonach można oglądać wykopaliska, a w nowoczesnym panoramicznym okrągłym kinie również film pokazujący epokę i powstawanie armii terakotowej. Uważa się, że znalezieni żołnierze (około 7 - 8 tys., ale odkrytych zostało ok. 2 tys.) stanowią tylko część jeszcze większej armii, która wciąż pozostaje ukryta w ziemi. Armia ta miała bronić dostępu do grobowca cesarza Qin Shi Huangdi. Grobowiec ten stanowi 76 metrowy kopiec i choć może w obecnych czasach nie robi na turyście wielkiego wrażenia , to w okresie panowania dynastii Qin (221 - 207 roku p.n.e.) należał do największych mauzoleów świata.


Qin Shi Huangdi był pierwszym cesarzem, któremu udało się pokonać wszystkie kraje w epoce Walczących Królestw i zjednoczyć Chiny. Został osadzony na tronie w roku 246 p.n.e. mając lat trzynaście, przyjął imię Pierwszego Cesarza i rozpoczął okres panowania dynastii Qin.

ImageCesarz ten wprowadził pojęcie imperium, które z resztą funkcjonuje do dziś. Kazał zawalić mury obronne dawnych państewek wewnątrz Chin, natomiast mury od strony stepów na północy kazał połączyć nowo zbudowanymi w jedną całość. Wzdłuż muru ulokowane zostały garnizony i ośrodki sygnalizacyjne, a dziesięciometrowej wysokości mur biegnący w dużej części przez okręgi stepowe i półpustynne miał pełnić funkcję zapory przed najazdami koczowniczych plemion z północy.

Udało mu się wprowadzić ujednolicony system miar i wag, usunął z obiegu muszle i monety różnych form, a zastąpił je wyłącznie monetami ze stopu złota oraz okrągłymi miedziakami, z dziurką w środku, które w podobnej formie przetrwały aż do początków wieku XX. Wprowadził jednolity rozstaw kół na osiach wozów. Ponieważ w tamtych czasach na terenie poszczególnych państewek przed zjednoczeniem Chin używano ciężkich dwukołowych wozów o różnym rozstawie wysoko zawieszonych kół, w drogach powstawały głębokie koleiny o szerokości odpowiedniej do rozstawu kół, a wozy poruszały się po nich jak pociąg po torach. Po zjednoczeniu państwa ograniczało to znacznie transport, utrudniało wymianę towarową, stąd pod karą śmierci cesarz nakazał ujednolicenie rozstępu kół w wozach.

Qin Shi Huangdi dał również podstawę pisma używanego w Chinach do dziś. Ze względu na stosowanie w poszczególnych częściach zjednoczonego państwa niejednakowych kształtów znaków piśmiennych, mimo, że należały one do tego samego systemu piśmiennego, i ponieważ znaki te stawały się coraz bardziej skomplikowane w formie, cesarz ten ujednolicił pismo.

Uważany jest za radykalnego reformatora i tyrana, którego dynastia upadła zaledwie cztery lata po jego śmierci. Despotę tego oskarża się o czystki, niszczenie ksiąg, walkę z religią, zmuszanie ludzi do morderczej pracy w ogromnych przedsięwzięciach budowlanych. Przypuszcza się, że przy samej tylko budowie Wielkie Muru z rozkazu cesarza pracowało dwa miliony robotników: niewolników, skazanych i chłopów, a przy powstawaniu grobowca cesarskiego ponad 700 tysięcy robotników! O jego sile i militarnej potędze świadczą żołnierze armii terakotowej, których liczbę szacuję się na osiem tysięcy, ustawieni w zastępy strzegą oni dostępu do cesarskiego grobowca. Podejrzewa się, że ta ogromna armia stanowi tylko niewielką część zespołu grobowego, którego powierzchnia zajmuje 56 kilometrów kwadratowych.


W ostatnich czasach prowadzone na niewielką skalę wykopaliska archeologiczne w obrębie zespołu grobowcowego dostarczyły nowych faktów. W dwóch odkrywkach archeologicznych znaleziono wiele posągów nie związanych z armią. Znalezione, mocno uszkodzone przez czas i starożytnych wandali postacie przedstawiają najprawdopodobniej artystów, cyrkowców, akrobatów mających zapewnić rozrywkę cesarzowi również zaświatach. Według źródeł historycznych na cesarski zespół grobowy składały się pałace, których komnaty były pięknie zdobione i wypełnione kosztownościami. Sufity ozdabiane były perłami, a obok szczerozłotych i srebrnych rzeźb płynęły szerokie rzeki prawdziwej rtęci. Cały zespół grobowca został zabezpieczony systemem zasadzek i pułapek. Budowniczowie tego kompleksu, architekci, rzemieślnicy i robotnicy, którzy pracowali przy grobowcu po zakończeniu prac zostali żywcem pogrzebani w grobowcu, zabierając do grobu tajemnice tej budowli.

ImageBadano również grobowiec czwartego cesarza z dynastii Han - Han Jingdi, który rządził od 157 do 141 roku p.n.e. Władca ten w przeciwieństwie do cesarza Qin Shi Huangdi był władcą ostrożnym. W czasie swojego 17 letniego panowania rządził on zgodnie z zasadą "nie działaj i rządź- według taoistycznej zasady, aby rządzić możliwie dyskretnie. Te mądre posunięcia króla zapewniły panowanie dynastii Han na kolejne 400 lat, a po upadku Zachodniej Dynastii Han, ta sama rodzina cesarska przywróciła rządy dziedziczne w nowej stolicy i jako Wschodnia Dynastia Han sprawowała je od 25 do 220 roku n.e. Cesarz Han Jingdi wprowadził skrócony obowiązkowy czas pracy na rzecz państwa, nie prowadził dużych prac budowlanych na miarę Wielkiego Muru, zmniejszył obowiązkowe daniny w postaci płodów rolnych dla cesarstwa ( do 3% zbiorów, podczas gdy za panowania cesarza Qin Shi Huangdi rolnicy musieli przeznaczać połowę zbiorów!). Znacznie skromniejszy okazał się także grobowiec tego cesarza, który ostatnio zaczął być badany przez archeologów. Znalezione w zespole grobowcowym figurki są znacznie mniejsze niż żołnierzy Armii Terakotowej (około 1/3 wysokości naturalnych postaci) i były one wytłaczane w formach, a ręcznie ozdabiano tylko twarze i nadawano im indywidualny wyraz. W rozległym grobowcu tego cesarza znaleziono do tej pory ponad 40 000 przedmiotów. Odkryto pomieszczenia podziemnego pałacu reprezentujące poszczególne urzędy państwowe, mieszczące pieczęcie, figurki kobiet, wojowników, eunuchów, stada zwierząt domowych (owiec, świń, psów, kóz). Uważano, że życie pozagrobowe cesarza jest tak samo urozmaicone i wyszukane jak przed śmiercią.

Do dnia dzisiejszego nie został zbadany główny grobowiec cesarza oraz jego żon i ulubionej konkubiny Han Jingdi. Przypuszcza się, że w całym zespole archeolodzy znajdą od 300 do 500 tysięcy przedmiotów. Na przebadanie czeka jeszcze ponad pięć tysięcy grobowców z okresu panowania dynastii Han, które rozrzucone są po okolicy. Wśród już częściowo przebadanych grobowców znajdujących się na równinie Guanzhong znajduje się grobowiec Zhao, drugiego cesarza dynastii Tang zmarłego w 649 roku n.e., grobowiec Qian - cesarza dynastii Tang - Tang Gao Zong oraz jego żony cesarzowej Wu Zetin, grobowiec Księcia Zhang Huai, grobowiec Księżniczki Yong Tai oraz grobowiec Mao, gdzie spoczywa najsilniejszy władca dynastii Han zmarły w 87 roku p.n.e.

 

Image