DJ-ImageSlider

  • super-foto-201.jpg
  • super-foto-197.jpg
  • super-foto-26.jpg
  • super-foto-127.jpg
  • super-foto-166.jpg
  • super-foto-7.jpg
  • nowe-5.jpg
  • super-foto-129.jpg
  • super-foto-90.jpg
  • super-foto-202.jpg
  • super-foto-32.jpg
  • nowe-31.jpg
  • super-foto-145.jpg
  • super-foto-115.jpg
  • super-foto-146.jpg
  • nowe-41.jpg
  • super-foto-153.jpg
  • nowe-10.jpg
  • super-foto-29.jpg
  • super-foto-204.jpg
  • super-foto-38.jpg
  • super-foto-81-a.jpg
  • super-foto-161.jpg
  • super-foto-109.jpg
  • super-foto-144.jpg
  • super-foto-6.jpg
  • nowe-14.jpg
  • nowe-37.jpg
  • super-foto-66.jpg
  • super-foto-147.jpg
  • super-foto-200.jpg
  • super-foto-137.jpg
  • super-foto-203.jpg
  • super-foto-79.jpg
  • super-foto-208.jpg
  • nowe-22.jpg
  • nowe-27.jpg
  • super-foto-169.jpg
  • super-foto-1741.jpg
  • super-foto-76.jpg
  • super-foto-95.jpg
  • super-foto-173.jpg
  • nowe-1.jpg
  • super-foto-164.jpg
  • super-foto-111.jpg
  • super-foto-89.jpg
  • super-foto-69.jpg
  • super-foto-49.jpg
  • super-foto-152.jpg
  • super-foto-1721.jpg

Rezerwacja

Galeria

Bhutan - mapa

Sztuka i architektura


Podczas zwiedzania świątyń zwyczaj każe zostawić niewielką ofiarę na ołtarzu, w specjalnie przeznaczonym do tego celu pojemniczku. Tym sposobem turysta finansowo przyczynia się do kultywowania żywej bhutańskiej tradycji.

Jednak od 1 stycznia 1988 roku większość świątyń, twierdz i klasztorów jest zamknięta dla turystów. Taką decyzję podjęto w trosce o ochronę dzieł sztuki. Chciano przez to uniknąć również komercjalizacji religii i uchronić świętość jej ceremonii.

Podobnie jak pozostała część Himalajów, Bhutan pozostawał przez wieki pod wpływem sztuki tybetańskiej. Jednak ze względu na odmienne warunki ekologiczne i społeczno-gospodarcze kraj ten rozwinął szybko własne formy i motywy.
Sztuka bhutańska posiada trzy główne cechy charakterystyczne: jest anonimowa, podejmuje tematykę wyłącznie religijną i - co z tego wynika - nie pełni sama w sobie żadnej funkcji estetycznej. Bhutańczyk nie patrzy na malowidła czy rzeźby jak na dzieła sztuki, lecz dla niego są to tylko i wyłącznie dzieła religijne. Obrazy i posągi są poświęcane podczas specjalnej ceremonii i prawdziwie uosabiają bóstwa. Na ogół nie używa się terminu "posąg", lecz raczej "wizerunek", gdyż ten pierwszy nie posiada żadnej duchowej konotacji. Kiedy Bhutańczyk zamawia obraz lub rzeźbę, uznaje to za pobożne działanie, które przyniesie mu zasługi, a dla upamiętnienia tego czynu, na dziele umieszcza się czasem jego imię. Tak diametralnie różne podejście do sztuki w porównaniu z postawą ludzi Zachodu wyjaśnia, dlaczego w świątyniach pojawiają się nowe malowidła, które zakrywają stare. To nie sztuka jest tutaj kryterium, lecz wiara.
Artysta był zawsze osobą duchowną, która przez swoją pracę zyskiwała sobie zasługi. Jednak imię autora dzieła nigdy nie było odnotowywane, gdyż musiał on wyrzekać się próżności. Na ogół całą pracę przygotowują uczniowie mistrza, dopiero delikatne i końcowe pociągnięcia wykonuje sam mistrz.

Zasady ikonograficzne są wyraźnie określone i należy je ściśle respektować. Każde bóstwo ma przypisany swój kolor i szczególne atrybuty, których nie wolno zmieniać, w przeciwnym razie zmianie ulega rola i znaczenie religijne. Zatem artysta może wyrażać samego siebie tylko w szczegółach czy drobnych scenach.

Tematy, które najczęściej pojawiają się w sztuce, to tysiąc Buddów, Budda Tantryczny, Guru Rinpocze i jego Osiem Manifestacji, Amitajus, bóstwa przestawiające formy tantryczne: Hewadżra, Kalaczakra, Guhjasamadża oraz cykle objawione przez Guru Rinpocze. Ponadto przedstawia się Bodhisattwę Współczucia Kiteswarę w swych licznych postaciach, bóstwa opiekuńcze, takie jak Pat'en Lhamo, Pehar, Dordże Legpa. Znajdziemy też Koło Życia, Czterech Strażników, szesnastu arhatów (pierwszych mnichów, którzy osiągnęli stan nirwany), osiemdziesięciu czterech mahasiddhów (indyjskich świętych, którzy osiągnęli nirwanę, choć zawód, jaki wykonywali ich do tego nie predestynował), a także diagramy kosmiczne, mandale, które przedstawiają buddyjską koncepcję wszechświata. Każda szkolą religijna ma swoje ulubione tematy. Na przykład Szabdrung Ngałang Na-mgjel i wielcy duchowni ze szkoły drukpa będą przedstawiani w klasztorach tych szkół, podczas gdy szkoły ningmapa będą wolały Longczena Rabjama i Pema Lingpę.

W 2000 roku w Thimphu utworzono Voluntary Artists Studio, by uczyć młodzież zasad sztuki zachodniej, uwzględniając problematykę społeczną i środowiskową.

W Królestwie Bhutanu można spotkać różne formy architektoniczne. Czorteny, mury modlitewne, świątynie, klasztory, twierdze, dwory i domy wszystko to tworzy niepowtarzalny krajobraz, architektoniczny.

Czorteny (Chorten)
To budowle, które są wznoszone, by upamiętnić znamienitego lamę lub też mają za zadanie chronić przed złymi duchami miejsca uważane za niebezpieczne, takie jak skrzyżowania dróg. mosty, przełęcze. Istnieją trzy rodzaje czortenów:
    Wielkie pobielane czorteny z kamienia, zbudowane na wzór czortena Bodnath w Nepalu. Takimi przykładami będą tutaj: Czendebdżi i Czorten Kora.
    Mniejsze czorteny z obrabianego kamienia, których styl jest bardzo zbliżony do klasycznego stylu tybetańskiego. Można je znaleźć przede w Bhutanie środkowym i wschodnim. Często są zabezpieczane drewnianą nadbudową.
    Czorteny o kwadratowej strukturze i dachu wykonanym z kamiennych płyt. Ich górna część, tuż pod dachem, jest ozdobiona szerokim czerwonym pasem. Można je spotkać zwłaszcza w Bhutanie zachodnim i zadziwiająco przypominają niektóre czorteny z prowincji Kham we Wschodnim Tybecie.

Podobnie jak rzeźby, czorteny symbolizujące umysł Buddy są poświęcone i zawierają "drzewo życia" z wyrytymi modlitwami. W ich wnętrzu umieszcza się rzeźby, książki religijne, zioła pachnące, a nawet broń. Wtargnięcie do czortenu, by wykraść z niego relikwie jest uznawane w Bhutanie za ogromną zbrodnię.

Dwa czorteny mogą być ze sobą połączone murem modlitewnym, tzw. murem mani. Nazwa tego muru pochodzi od mantry bodhisattwy Awalokiteśwary, którą najczęściej wypisuje się na kamieniach, które go tworzą. Ale na lego typu murach znajdujemy także formuły dwóch innych wielkich bodhisattwów - Wadżrapaniego i Mandźuśriego. W Bhutanie mury modlitewne występują względnie rzadko i są one raczej krótkie, co wynika z topografii, która nie sprzyja długim konstrukcjom.
Bhutańską architekturę można uznać za godną uwagi adaptację architektury tybetańskiej z różnymi ekologicznymi uwarunkowaniami. I tak, podobnie jak w Tybecie, mury twierdz pochylają się ku wnętrzu i są pobielane. Jednak w Bhutanie obfitość opadów i drewna nadała architekturze specyficzne cechy. Drewno jest powszechnie używane. Łączenie okien i drzwi odbywa się na podłożu, gdyż jest to praca dosyć złożona, i następnie zespolone ze sobą elementy są zaprawiane w mury. Górna część ramy okna ma kształt charakterystycznego trójliścia i posiada złożone nadproża, gdzie każdy element ma jakieś symboliczne znaczenie. Na nadprożach i oknach maluje się roślinne i geometryczne motywy.

Dach, położony na belkach i pokryty gontami, które są przytrzymywane dużymi kamieniami, jest zupełnie oryginalny i sprawia, że cała struktura wydaje się niezwykle lekka. Oczywiście chodzi tutaj o dodatek do tybetańskiego spadzistego dachu, który jest konieczny ze względu na opady. Dawniej całe łączenie części drewnianych było wykonywane za pomocą czopów spoczynkowych i gniazd, jednak od pięćdziesięciu lat używa się także gwoździ. Tego typu konstrukcje są często niszczone przez ogień, jednak w takich wypadkach zawsze odbudowywane w tym samym stylu.

Architektura świecka
Większość cech typowych dla fortów czy budowli religijnych spotkamy także w architekturze świeckiej. Pod koniec XIX wieku, kiedy w kraju zaczynał panować względny pokój oraz gdy seniorzy z Bumthangu zyskali wielką polityczną władzę, zaczęły pojawiać się pańskie siedziby. Budowa takich siedzib trwała przez okres rządów dwóch pierwszych monarchów. Były to obiekty bardzo zbliżone do twierdz: senior i jego rodzina mieszkali w budynku centralnym, który był otoczony dziedzińcem zamkniętym murami. Przy murach stały pomieszczenia dla służby. Jednak architektura tych siedzib nie była tak wymagająca, jak w przypadku dzongów, które pełniły funkcję obronną. Takie budowle zawierały wiele dekoracji drewnianych, a mury zewnętrzne posiadały nawet okna. Górne piętro budynku centralnego było zawsze przeznaczone na prywatną kaplicę. Taka izba zwana czoszam była ozdabiana malowidłami ściennymi, znajdowało się tutaj wiele rzeźb oraz książek religijnych niezbędnych do odprawiania rytuałów. Najbardziej charakterystycznymi przykładami takiej architektury są Łangduczoling. Domkhar, Prakar i Ogjenczoling w Bumthang, Kunga Rabten i Samdrupczoling na południu Trongsy oraz Gangtej w dolinie Paro.

Dzongi, siedziby seniorów i wszystkie ważniejsze świątynie są zbudowane z kamienia, natomiast domy mieszkańców miasteczek są wznoszone z różnych materiałów, w zależności od regionu. W Bhutanie zachodnim stosuje się glinobitkę, natomiast w części środkowej i wschodniej króluje kamień. W Bhutanie wschodnim plecionki z bambusa były tradycyjnie używane do budowy i służyły jako dachy niewielkich domów stojących na palach.


W całym kraju domy posiadają te same cechy charakterystyczne: są prostokątne i mają jedno bądź dwa piętra. Górne piętra są prawie w całości wykonane z drewna, a ich pomieszczenia są pokryte konstrukcją bambusową pokrywającą pobielony tynk. Dawniej konstrukcję drewnianą i tynk pozostawiano w stanie surowym, obecnie jednak coraz częściej się ją maluje i ozdabia różnymi motywami. Dawniej okna nie posiadały stałego zamknięcia. Czasem mocowano parawany z bambusa, które chroniły przed złymi warunkami pogodowymi, nie blokując dostępu słońca. Dzisiaj jednak szkło jest już powszechnie stosowane. W nocy okna są zamykane od wewnątrz przez, spuszczane żaluzje. Dach jest taki sam jak w przypadku pozostałych budynków, a przestrzeń między dachem płaskim a dwuspadowym jest wykorzystywana do suszenia warzyw czy mięsa oraz do składowania siana. W mieście takie pomieszczenie jest zamykane za pomocą plecionek z bambusa.

W budynkach wiejskich, których kiedyś nawet nie pobielano wapnem, na parterze, niezbyt jasnym ze względu na wąskie okna, znajduje się żywy inwentarz i zapasy. Na piętra można wejść przez drabinę wydrążoną w pniu drzewa. Jeżeli istnieje jakieś piętro pośrednie, może być wykorzystywane do składowania zapasów bądź jako mieszkanie dla służby czy dalekich krewnych. Górne piętro, bardzo jasne dzięki wielu oknom, jest zamieszkiwane przez rodzinę. Tutaj znajdują się pomieszczenia, które nie mają konkretnego przeznaczenia. z wyjątkiem latryny (jeżeli taka istnieje), kuchni (zadymionej i pokrytej sadzą, gdyż kominy tu nie istnieją) oraz małej prywatnej kapliczki, która służy czasem za pokój dla znamienitych gości lub duchownych.

Umeblowanie jest raczej skromne: kilka małych niskich stolików, materace, które w ciągu dnia są zwijane razem z kołdrami, ponadto dywany, pułki na i naczynia, żelazne kutry na ubrania, drewniany mebel służący za ołtarz w kaplicy oraz jedno lub dwa krosna tkackie. Dom wychodzi na dziedziniec, który jest czasem zadaszony i tworzy wówczas taras, na którym odbywa się wiele codziennych zajęć. Taki typ budynku wiejskiego spotyka się w całym kraju,  choć istnieją także pewne różnice w zależności od regionu.

W miastach domy mają taki sam układ, ale na parterze są wykute okna. Tutaj też znajduje się kuchnia, spiżarnia oraz pokoje dla służby. Te pomieszczenia są czasem przerabiane na małe sklepiki. Kuchnia i łazienka mogą także znajdować się w małej dobudówce na tyłach domu.
Piękno proporcji i dekoracji sprawia, że bhutański dom należy do jednego z najpiękniejszych przykładów architektury ludowej. Niestety w wielu miejscach wyłaniają się betonowe budowle i nawet ich dekoracje wykonane w stylu bhutańskim nie mogą zakryć ich brzydoty...

Sztuka malarska
Sztukę malarską można odnieść do trzech kategorii: rzeźb, malowideł ściennych i zwijanych obrazów zwanych tangkami. W Bhutanie nadal na szeroką skalę są stosowane tradycyjne barwniki wytwarzane z minerałów lub roślin, ich ceny są jednak znaczenie wyższe niż ceny farb chemicznych.
Rzeźby z gliny są pomalowane w całości. Z kolei w przypadku posągów z metalu (które często niewłaściwie określa się jako posągi ?z brązu") maluje się tylko twarz i delikatnymi kreskami zaznacza się wąs lub oczy.
Technika fresku jest tutaj nieznana. Powierzchnia ścian przeznaczonych pod malowidła jest pokrywana warstwą ziemi. Kiedy taka warstwa wyschnie należy ją wygładzić i dopiero wtedy można na niej malować. W starych klasztorach i świątyniach możemy rozpoznać jeszcze inną technikę, być może stosowaną tylko w Bhutanie. Na powłokę z ziemi bardzo starannie nakłada się cieniutką tkaninę, której praktycznie nie da się wykryć, chyba że zaczyna się ją niszczyć lub odrywać od ściany. Tkanina jest również powlekana warstwą, specjalnej papki zrobionej z mąki i papryki w proszku, co ma ją chronić przed zniszczeniem. W takim przypadku tkaniny są najpierw naciągane na drewniane ramy w warsztacie i tam wykonywane są malowidła.

W Bhutanie znajdziemy również bardzo wiele zwijanych obrazów (tanga) nie wiszą one na stałe w świątyniach, lecz są przechowywane w skrzyniach i wieszane tylko podczas uroczystych ceremonii. Dzięki temu ich kolor zachowuje niezwykłą świeżość. Tangka może posiadać rozmaite kolory. Spotkamy również thangki, gdzie całe tło będzie złote, a na nim będzie widniał rysunek wykonany z delikatnych czerwonych lub czarnych linii. Są też tangki zarezerwowane dla niektórych gniewnych bóstw, które mają czarne tło i motywy z białych lub czerwonych linii. Kiedy tangka jest ukończona, otrzymuje wielokolorową obwódkę z brokatu, a kolory posiadają tutaj symboliczne znaczenie. Na dolnym i górnym końcu przyszywa się dwa drewniane elementy, dzięki którym taka flaga będzie mogła wisieć.
Tangki są wytwarzane również dwiema innymi technikami, które nie mają nic wspólnego z malarstwem. Chodzi tu o haft oraz naszywanie na tkaninę kawałków innej tkaniny. Ta druga technika jest używana zwłaszcza przy produkcji bardzo wielkich flag, które zawiesza się na zewnętrznych ścianach twierdz podczas świąt religijnych.
Choć styl malowania zmieniał się na przestrzeni wieków, to jednak trudno jest przedstawić historię malarstwa w Bhutanie. A to głównie dlatego, że bardzo stare malowidła ścienne zdobiące świątynie były przemalowywane kilka i razy przez pobożnych ofiarodawców.

Tamszing w Bumthangu jest jedną z nielicznych świątyń, w której zachowały się oryginalne malowidła z początku XVI wieku. Na środku widać bóstwo, które zajmuje prawie całą powierzchnię. Boki natomiast są podzielono na małe pola, w których znajdują się mniejsze bóstwa należące do tego samego cyklu, co postać centralna. Jej imponujące rozmiary, ogólna kompozycja. szaty mniejszych postaci oraz motywy klejnotów świadczą, iż mamy tu do czynienia z indyjskim wpływem dynastii Pala-Sena z Bengalu (VIII - XlI wiek). Ten styk za pośrednictwem Nepalu, wywarł silny wpływ na pierwotną sztukę Tybetu i Azji Środkowej.
Wpływy chińskie są bardziej widoczne od początku XVIII wieku. Artyści zaczynają używać całej ściany lub całej powierzchni tkaniny, by tworzyć niesymetryczne kompozycje. Główna postać nie znajduje się już w centrum, powierzchnię zdobi kilka postaci. Styl staje się również bardziej kwiecisty, coraz częściej używa się złotej farby, a pejzaż jest wykonywany na sposób chiński. Imiona postaci coraz częściej pojawiają się pod ich podobiznami, dzięki czemu łatwiej jest określić datę powstania danego malowidła.

Rzeźba
W Królestwie Bhutanu nie istnieją kamienne posągi lub wyrzeźbione skały. Wyjątek stanowią litery wygrawerowane na murach modlitewnych i na kilku skałach. Jednak Bhutan to kraj bogaty w łupek i dlatego to właśnie na płytach łupkowych znajdziemy misternie wyryte bóstwa i osoby duchowne. Najpiękniejsze tego typu płyty można zobaczyć w dzongu Simtokha. Imię przedstawionych na nich postaci jest zawsze odnotowywane, dzięki niemu takie płyty posiadają, bezcenną wartość przy badaniu bhutańskiej ikonografii. Wszystkie wizerunki Buddy są święte. Bardzo popularne są rzeźby z gliny. Są one całe pomalowane, a ich rozmiar może być bardzo różny: od malutkiego wizerunku, który wkłada się do,,prze-nośnych? kapliczek lub osobistych relikwiarzy, aż po gigantyczne statuy o wysokości dwóch czy nawet trzech metrów. Blok z dobrej jakości gliny jest obrabiany wokół drewnianego rdzenia rzeźby otoczonego tkaninami, na których widnieją modlitwy. Jest to sogszing, czyli ?drzewo życia" wizerunku. Małe relikwiarze z gliny, czasem zmieszanej z prochami zmarłych (tzw. ca ca), są umieszczane w miejscach świętych. Najpierw są formowane, a potem malowane lub pobielane.
Posągi z metalu, które na Zachodzie niesłusznie określa się jako ?z brązu", wyrabiane ze stopów miedzi. Technikę traconego wosku, którą w Tybecie i Bhutanie wprowadzili  newarscy rzemieślnicy z doliny Katmandu, jest szeroko stosowana.
Większość posągów i czortenów z metalu jest pomalowana na złoty kolor, a niektóre są ozdabiane koralami i turkusami podarowanymi przez hojnych ofiarodawców. Twarz i klejnoty bóstw są nierzadko powlekane srebrem, a włosy często pomalowane.
Począwszy od XVIII wieku coraz częściej spotyka się ołtarze i czorteny ozdabiane delikatnie obrabianymi płytkami z pozłacanej miedzi. W tym samym czasie zaczyna się też ozdabiać posągi. Często są one przystrajane półszlachetnymi kamieniami, a ich piedestał przedstawia podwójny rząd płatków kwiatów lotosu.

Trudno jest mówić o konkretnych stylach w bhutańskim rzeźbiarstwie, ponieważ jak dotąd nie przeprowadzono żadnych systematycznych badań. Newarski wpływ (który sam jest dłużnikiem sztuki indyjskiej) daje się zauważyć w wielkich rzeźbach posiadających otoczkę, którą tworzą garuda, naga i makara przedstawione na tle z listowia. Taka rzeźba zyskuje w ten sposób typowa strukturę newarskich bram - torana. Najlepsze tego przykłady można znaleźć w dzongu Simtokha oraz w klasztorze Hedi w górnej dolinie Paro.

Okładki książek religijnych są wykonywane z dwóch drewnianych desek. Na ich górnej części zobaczymy wyrzeźbione bóstwa, choć mogą też być ozdobione wytłaczanymi miedzianymi płytkami.

Czortem, mandala i ich symbolika
Czorten (sanskr. stupa) to ?zbiornik ofiar" i w himalajskim świecie symbolizuje umysł Buddy.
W tradycji buddyjskiej, na znak uszanowania, czorten zawsze należy obchodzić od lewej strony.
Pierwsze stupy zostały zbudowane w Indiach i zawierały relikwie Buddy, które rozdzielono po jego śmierci. Stupy stały się miejscami kultu. We wszystkich himalajskich regionach wierni budowali i nadal budują tysiące czortenów, gdyż takie działanie uchodzi za cnotliwe. Czorteny są wznoszone dla uczczenia pamięci wielkich duchownych, by uzyskać zasługi dla zmarłego lub podporządkować sobie demony. Obejście czortenu dookoła wiąże się z uzyskaniem zasług.

Czorten składa się z pięciu części, a każda z nich symbolizuje coś innego: podstawa - ziemię, sklepienie wodę, trzynaście parasoli ogień, księżyc i słońce - powietrze, pinakiel - eter. Trzynaście parasoli oznacza również trzynaście stopni, po których należy się wspiąć, by osiągnąć Przebudzenie. Czorteny to na ogól pełne budowle, choć niektóre mają kształt bramy, a jeszcze inne zawierają kapliczki (Dungtse w Paro, Memoriał Czorten w Thimphu. Julej Namgjal Czorten w Punakha).

W Bhutanie czorteny są budowane w trzech stylach: w stylu nepalskim, w stylu tybetańskim, znajdziemy też czorteny kwadratowe. Budowanie czortenu wiąże się z pewnymi rytuałami i ceremoniami. Jednym z najważniejszych działań jest położenie wewnątrz, budowli ?drzewa życia" (kawałka drewna, na którym wyryto religijne formuły), a także rzeźb, książek i innych cennych przedmiotów. Dopiero potem dokonuje się końcowej konsekracji, zburzenie czortenu jest straszliwym świętokradztwem.


Mandala to kosmiczny i mistyczny diagram. W środku mandali znajduje się bóstwo, z którym wierny podczas medytacji powinien zjednoczyć się po przejściu różnych etapów wpisanych w mandalę. Każde bóstwo ma odrębną mandalę, a w ich tworzeniu specjalizują się niektórzy mnisi.
Najczęściej spotykane są dwuwymiarowe mandalę złożone z kół i kwadratów i wykonane na bawełnie (tangka) lub - w przypadku niektórych rytuałów z barwionego proszku. Istnieją także trójwymiarowe mandalę z pozłacanej miedzi, które kładzie się na ołtarzach. Czasem spotykamy nawet cale świątynie, które przybierają kształt madali. W środku ściany są całkowicie pokryte malowidłami, a przestrzeń między przedsionkiem a samą świątynią jest oddzielona filarami. Prawdopodobnie takie budynki to pierwsze architektoniczne formy religijne, a niektóre przetrwały wieki. Świątynie są utrzymywane przez zakrystiana, który może należeć do rodziny właściciela, jeżeli świątynia pozostaje w prywatnych rękach, lub być osobą oddelegowaną przez duchowieństwo państwowe, jeżeli świątynia jest własnością publiczną. Zazwyczaj w klasztorze czy forcie znajduje się kilka Iha-khangów.

Gompa

Bhutańskie klasztory (gompa) można podzielić na dwa typy: tzw. kompleks i dzong.
Typ ?kompleks" to prawdopodobnie najstarszy typ. Chodzi tutaj o jedną lub dwie świątynie tworzące rdzeń, wokół których znajdują się różne budynki mieszkalne. Przykładem takiego typu są Dzongdrakha w dolinie Paro, Phadżo-ding w dolinie Thimphu, czy Tharpaling w dolinie Bumthang.


Typ dzong jest budowany jako twierdza z centralną wieżą, która mieści w sobie świątynie i jest otoczona zewnętrznymi murami, przy których wybudowano cele mnichów i pomieszczenia służbowe. Najbardziej imponującymi przykładami tego typu są klasztory Gangtej, niedaleko przełęczy Pelala, Tango w górnej dolinie Thimphu, Talo niedaleko Punakha i Dramitse w Bhutanie wschodnim. Klasztor Czeri zbudowany w górnej dolinie Thimphu w latach 1619-1620 prezentuje cechy charakterystyczne dla obu stylów, czyli znajdziemy tu dzong jako budynek główny, a wokół niego grupę domów medytacji 1 religijnego odosobnienia.

Dzongi - forty zbudowane w strategicznych punktach ze względów politycznych, zajmowane przez regionalną wspólnotę monastyczną ze szkoły drukpa oraz przez urzędników administracyjnych danego dystryktu. Solidność i elegancja pochylonych murów z bogactwem wyrobów drewnianych oraz wysoki dach sprawiają, że dzongi należą do jednych z najpiękniejszych form architektonicznych Azji. Wieża centralna, wybudowana na środku dziedzińca otoczonego murami, do których przylegają cele mnichów, kuchnie, pomieszczenia administracyjne. Najpiękniejszymi przykładami są Gasa czy Dagana Dzong.

Jednak niektóre dzongi, jak na przykład w Punakha, Langdu Phodrang i Thimphu posiadają dwa dziedzińce, które są rozgraniczone centralną wieżą: jeden jest otoczony budynkami administracyjnymi, drugi budynkami zajmowanymi przez duchowieństwo. Dziedzińce i budynki mogą być także zbudowane na różnych poziomach zgodnie z konfiguracją spadku. Taki model spotkamy w przypadku dzongów w Paro, Dżakar i Trongsa. Ten ostatni to najbardziej ze wszystkich złożony fort, posiada, bowiem labirynt dziedzińców, budynki i wielopoziomowe przejścia.

Rzeźby i maski
Drewno wykorzystywane w rzeźbiarstwie to przede wszystkim sosna i brzoza. Drewniane narzędzia są wyrabiane zwłaszcza w regionie Traszijangtse we wschodniej części Bhutanu, przy użyciu tokarek z napędem nożnym. Miseczki oprawiane srebrem są używane tylko do herbaty maślanej lub alkoholu, natomiast pozostałe mogą być wykorzystywane do innych napojów czy potraw z sosem. Drewniane naczynia zwane dapa to półmiski do podawania potraw, ale służą również jako talerze dla gospodarzy domu. Niektóre miseczki i naczynia są pomalowane na czarno lub czerwono za pomocą substancji pochodzącej z drzewa Rhus Succedaneu, Anacardiaceae. Jest to ta sama substancja, jakiej używa się do laki japońskiej, jednak wykończenia są tutaj mniej wyrafinowane.

Scroll to top